Now you see me, now you don’t

Sinds kort schrijf ik zo nu en dan boekrecensies voor Not Just Any Book. Behalve dat het een goede manier is om te oefenen met recensies schrijven, krijg ik ook nog eens een gratis boek voor mijn toch al overvolle boekenkast. Een win-win situatie voor de bibliofielen onder ons. Er staat ondertussen een recensie op bol.com van mijn hand, maar voor dit blog wil ik wat dieper in de tekst duiken.

Mijn eerste recensie voor Not Just Any Book bespreekt de thriller – volgens uitgever A.W. Bruna een ‘literaire’ thriller – van Sharon Bolton, genaamd Zielsgeheim. Het is mijn eerste kennismaking met het werk van Bolton, maar de meer thrillerminnende lezers weten wellicht dat zij in 2010 op de shortlist stond van de Gold Dagger Award voor haar boek Bloedschande. Is Zielsgeheim een waardige en even bloedstollende opvolger? En is de toekenning van literaire kwaliteit terecht?

In Zielsgeheim gebruikt Bolton het – wellicht uitgekauwde – uitgangspunt van Jack the Ripper, maar weet zij dit eerder aangeboorde onderwerp op een geheel eigen en originele manier te gebruiken. Dit is gelijk het sterkste aspect van het boek. Als lezer denk je na verloop van tijd het patroon te doorzien, totdat het plot een totaal andere richting krijgt. Aangezien jullie onderhand ongetwijfeld een tipje van de sluier willen over de inhoud en mijn reactie daarop, volgt dat nu. Mijn verhaalstructuur laat weinig te raden over. Ik zou een twijfelachtige thrillerauteur zijn.

De Ripper of ordinaire copycat?

Op een avond vindt de Londense politieagente Lacey Flint een hevig bloedende vrouw, leunend over haar auto. Vanaf dat moment volgen de gebeurtenissen elkaar in sneltreinvaart op. Flint wordt getuige, verdachte en medewerker van het politieonderzoek. Al snel wordt een tweede moord in de buurt gepleegd en de twee gebeurtenissen blijken met elkaar in verband te staan. Sterker nog, de moorden verwijzen duidelijk naar Jack the Ripper, die in de negentiende eeuw op gelijksoortige gruwelijke wijze schijnbaar willekeurige vrouwen van het leven beroofde. En laat Flint al van kinds af aan een ietwat morbide fascinatie hebben voor de Ripper. Wanneer er mysterieuze brieven verschijnen die duidelijk verwijzen naar zowel de Ripper als Lacey, is de politieagente onlosmakelijk verbonden met de zaak. Is de moordenaar een goed geïnformeerde Ripper copy cat? En wat heeft Flint met de gebeurtenissen te maken? De onthulling zal de lezer ongetwijfeld verrassen.


Promofilm voor het boek.

De eerste helft van het boek was iets minder snel door te komen. Er kwamen dermate veel uitgerukte ingewanden en andere lichamelijke gruwelijkheden in voor dat ik zo nu en dan het boek even weg moest leggen. Het tweede deel van het verhaal laat het plot meer in een stroomversnelling komen, waardoor het boek zicht vanaf dat moment wél ontpopt als een echte page turner.  Lacey doet een onthulling aan de lezer die het verhaal op zijn kop zet en die verwart.

Kruimeltjes informatie

De hoofdpersoon heeft duidelijk geheimen en deelt maar kleine stukjes met de lezer. Dit heeft een interessant effect, maar bevorderde voor mij tegelijkertijd niet het leesplezier.  Door de vertelinstantie op deze manier vorm te geven, heeft de lezer geen idee wie nou wie is in het verhaal en het blijft volledig open wie de dader is. Misschien is het Flint zelf wel! Dat maakt de aanloop naar de ontknoping absoluut spannend. Tegelijkertijd houdt Flint dermate veel informatie achter dat je als lezer niet mee kunt ‘puzzelen’ naar de oplossing. Pas in de laatste paar hoofdstukken geeft Flint duidelijkheid en valt alles op zijn plaats.
Overigens: de oorspronkelijke titel van deze thriller luidt Now you see me en verwoordt veel beter de sfeer en het spelletje dat wordt gespeeld in het boek: een dader die op klaarlichte dag ongezien toeslaat en spoorloos verdwijnt. De moordenaar laat misleidende aanwijzingen achter, speelt ondertussen verstoppertje en wacht rustig af totdat de schuilplaats wordt gevonden.

Haute cuisine of patatje oorlog?

De discussie of thrillers wel of niet aanspraak mogen maken op het label ‘literair’ is een bekend vraagstuk. Ik heb het idee dat het vooral een Nederlandse uitvinding is om zo prominent op de kaft literatuur aan thrillers te verbinden. Volgens mij zijn thrillerauteurs zelf niet zo bezig met de vraag of hun boek canonwaardige literatuur betreft, maar willen ze vooral een spannend en geloofwaardig verhaal neerzetten dat qua structuur onfeilbaar is. Een verhaal dat de lezer bij de lurven grijpt en vervolgens niet meer loslaat.

Het genre literaire thrillers (dat volgens sommige critici waarschijnlijk niet een genre mag worden genoemd) is waarschijnlijk vooral een slimme marketingtruc van uitgevers om een groter lezerspubliek aan te trekken. Hiermee wil ik niet zeggen dat thrillers per definitie niet literatuur kunnen zijn, maar wel dat een thriller niet per definitie literair is. En daar verandert het label ‘literair’ op de kaft van het boek helemaal niets aan.

Want hoe spannend en origineel Zielsgeheim ook is, het verdient mijns inziens niet het kenmerk ‘literair’. Ik zou het niet zo sterk stellen als dat Beatrijs Ritsema in 2006 in HP/De Tijd stelde over Saskia Noort:

‘Saskia Noorts thrillers hebben even weinig met literatuur te maken als een patatje-oorlog met haute cuisine.’

Zo zwart-wit is het natuurlijk ook weer niet. Zielsgeheim is geen fastfood boek waarbij je je achteraf oververzadigd en misschien een beetje schuldig voelt. Maar hoewel films als Oceans Eleven of The Bourne Identity spannend en goed gemaakt zijn, zou ik ze niet in een filmhuis verwachten. Leuke films, waar ik zeker van heb genoten. Maar de producers hebben er vast geen seconde aan gedacht dat hun film bij de Quality Film Collection past. En dat was ook niet hun bedoeling.

Uiteindelijk is het welles, nietes spelletje over thrillers en literatuur niet het allerbelangrijkste. Wanneer je een vrij origineel en vlot geschreven boek wil dat je na een tijd niet meer weg kan leggen, met een verhaallijn die je op het verkeerde spoor brengt, dan is Zielsgeheim wat voor jou. Of het nou vettige patat of coquilles op een bedje van gekarameliseerde tomaatjes betreft.

Advertenties

Over Yolanda de Haan

Tekstschrijven | Redactie | Literatuurwetenschapper | Cultuurwetenschapper | Taalpurist | Muziek | Theater | Film | Nostalgisch | Schrijft en ontvangt graag brieven | Houdt van taart en Scandinavië
Dit bericht werd geplaatst in Boeken, Literatuur, Recensie en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s