Misschien wel niet: existentiële twijfel in tijden van Facebook

Misschien wel niet. De titel zegt weinig en tegelijkertijd heel veel. In deze roman van Jannah Loontjens staan vervreemding en richtingloosheid in de tijd van internet en social media centraal. Zijn we nog wel echt ‘aanwezig’ wanneer we maar constant naar onze telefoon turen? Maar het gaat vooral over twijfel. ‘Twijfel,’ zo peinst hoofdpersoon Mascha, ‘over de te nemen richting, groeien of niet, delen of één blijven, bestaan of niet bestaan. Hamlet. Hij was misschien wel de eerste moderne mens. Zijn lot is niet zozeer tragisch omdat hij gedoemd is zijn vader te wreken, maar omdat hij twijfelt.’

Zweven, fladderen en niet kiezen
Mascha is een typische dertiger die voor de buitenwereld alles voor elkaar lijkt te hebben. Goede baan, huis, man, kinderen, vrienden. Heel normaal. Toch is er een onmiskenbaar besef van machteloosheid, stuurloosheid en sleur. Of zoals Mascha het zelf omschrijft: ‘En juist in dit besef van normaliteit schuilt de bron van vervreemding. Waarom? Waarom juist zo? Is dit wat ik wilde? Of ben ik toevallig hierin beland [..]?’ Het is alsof ze een rol toebedeeld heeft gekregen en de tekst braaf voorleest. Mascha is bang om keuzes te maken. Ze onderneemt niet actief acties om te onderzoeken waar haar ontevreden gevoel vandaan komt, maar vlucht in een Facebook-affaire.

‘Wat wil jij nou? Wat wil je echt?’ Mascha kan op deze vraag niet meer dan haar schouders ophalen.  Haar vader reageert treffend. ‘Jij leidt je leven alsof je er toevallig in terecht bent gekomen. Maar je zou er ook voor kunnen kiezen, niet afwachten, maar ingrijpen.’

Omslag misschien wel niet-lr

Social media en de ‘realiteit’: relevante thema’s
Volgens de flaptekst schetsen de beschreven dagen van Mascha een ‘hedendaags beeld waarin velen zich zullen herkennen’. ‘Een hedendaagse vrouw in al haar gedaantes’ volgens Saskia de Coster. Mascha als hoofdpersoon vind ik zelf niet zo herkenbaar en zal mij niet lang bijblijven. De meer filosofische stukken en vooral de lezing van echtgenoot Tom op de universiteit blijven des te meer hangen. Het is een interessant stuk, haast een manifest, over de rol van de toenemende technocratisering, informatisering en digitalisering in onze samenleving. Ergens een ‘been there, done that’ onderwerp, maar door de diepgaande inhoud en de koppeling naar filosofie vond ik dit het meest boeiende onderdeel.

Check jij ook Whatsapp en Facebook terwijl je je vrienden of familie om je heen hebt (die waarschijnlijk ook steeds hun telefoon erbij pakken)? Bén je dan wel echt samen op dat moment? Zo zegt Tom:

‘Waar je lichaam zich bevindt zegt niets over waar je aandacht is of zelfs waar je zintuigen zich op richten. Je aandacht verdwijnt via een schermpje naar een definieerbare online ruimte waar de ontmoeting met de ander plaatsvindt die al evenmin volledig op de plek aanwezig is waar zijn voeten de grond raken. Sloterdijk heeft gelijk: de vraag naar het “waar” is vandaag de dag belangrijker dan ooit. Waar zijn we? Zijn we werkelijk hier? Wat betekent dit “hier”? Ben je met je gedachten op dezelfde plek als je lijfelijke aanwezigheid?’

En kunnen we ‘echt niet zonder’ al die sociale media? Natuurlijk wel. Maar het is gemakkelijk om te doen alsof we ‘gedwongen’ worden omdat ‘de wereld nu eenmaal die kant uitgaat’.

Who’s afraid of Virginia Woolf?
Richting het einde van het boek is er een bepaalde emotionele ontknoping die in de verte doet denken aan Who’s afraid of Virginia Woolf, een toneelstuk uit 1962 van Edward Albee. In deze drieakter zijn twee getrouwde stellen bij elkaar en ze zijn flink beneveld door de alcohol. Er worden eigenlijk steeds spellen gespeeld waarbij werkelijkheid en illusie door elkaar lopen. Er wordt veel opzettelijk gekwetst, op een venijnige manier. De spellen (of theaterstukken) lopen steeds verder uit de hand en leiden tot een dramatisch hoogtepunt, waarna duidelijk wordt dat vooral Martha en George altijd in de illusie hebben gevlucht voor de werkelijkheid.

Ook in Misschien wel niet komen twee getrouwde stellen (met buurvrouw Susan) bij elkaar en vloeien drank en drugs rijkelijk. De sfeer wordt steeds grimmiger en heviger, de spelletjes die worden gespeeld meer naar, en net als in Who’s afraid of Virginia Woolf worden de scheuren in huwelijken pijnlijk zichtbaar.

Maar ook op een andere manier verwijst Loontjens naar het theater. Al vroeg in de roman wordt gesproken over ‘rollen’: ‘Aysun is meer bezig met haar rol dan met het verhaal.’ Wanneer Mascha, Tom, Aysun, Daniël en Susan bij elkaar zijn, denkt Mascha opeens: Ja, het is een theaterstuk waar ik in zit. De dialogen zijn vervolgens ook geschreven als een script. Als Mascha met een bloedneus uit de badkamer strompelt, ziet zij haar man en buurvrouw Susan half ontbloot met elkaar bezig. ‘Belachelijk, wat een slecht toneelstuk.’ Zou dit zijn omdat zij zich vastgeroest voelt in haar rol, in een leven waarin het scenario en de teksten al geschreven zijn?

Eefje de Visser

Tijdens het lezen dacht ik vaak aan een paar nummers van Eefje de Visser. Mijn advies aan Mascha zou zijn: luister eens naar haar album De Koek. Daar vind je denk ik herkenning in. En pak vervolgens de roeispanen en maak een keuze over waar je heen vaart. Bewust. En kijk gewoon eens niet om.

‘Hoewel ik deze buurt zo door en door ken, hoewel ik precies weet waar ik heen moet, welke kant uit, welke voet ik moet optillen, bekruipt mij het gevoel verdwaald te zijn, verdwaald in deze stad en dit leven dat maar doordendert als een sneltrein die me geen kans gunt te kijken welke stations we passeren.’

 

Lees ook wat andere bloggers van dit boek vonden.

Misschien wel niet verscheen in 2014 bij uitgeverij Ambo Anthos.

Deze boekbespreking is onderdeel van Een perfecte dag voor literatuur, een leesclub voor bloggers die graag lezen wat onder ‘literatuur’ wordt verstaan. Ik dank hierbij uitgeverij Ambo Anthos en Cathelijne Esser van Een perfecte dag voor literatuur voor dit recensie-exemplaar.

 

Advertisements

Over Yolanda de Haan

Tekstschrijven | Redactie | Literatuurwetenschapper | Cultuurwetenschapper | Taalpurist | Muziek | Theater | Film | Nostalgisch | Schrijft en ontvangt graag brieven | Houdt van taart en Scandinavië
Dit bericht werd geplaatst in Een perfecte dag voor literatuur, Literatuur, Not Just Any Book, Recensie, Uncategorized en getagged met , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Misschien wel niet: existentiële twijfel in tijden van Facebook

  1. missmanjo zegt:

    Herkenbaar!
    Ik ging al aan mezelf twijfelen, ben ik nou de enige die hier Edward Albee herkent (een van mijn favo toneelschrijvers)? Nee, gelukkig leg jij dezelfde link. 😀

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s