De kunst van het weglaten

Hoe de eerste indruk kan bedriegen. De kaft bracht me in eerste instantie terug naar boeken die ik als tiener las. Twee jonge gezichten, het ‘verscheurde’ beeld, de frisse kleur: de kaft had niet misstaan tussen mijn oude Jonge Lijsters serie. De flaptekst bracht me echter weer op een heel ander spoor:

‘De nieuwe Kratz is het verhaal van Julien en van zijn nieuwe ouders Hildegard en Karl Kratz. Zij besluiten Julien in huis te nemen, nadat zij hun eigen zoon Maikie onder duistere omstandigheden hebben verloren. Julien hunkert naar een gewoon leven, Hildegard naar een gewone zoon. Maar allebei dragen zij een geheim met zich mee dat veel meer gevolgen heeft dan zij kunnen overzien.’

Duistere omstandigheden, een geheim met grote gevolgen: dat deed een beetje aan een thriller denken. Benieuwd naar wat het boek me zou brengen, sloeg ik de eerste bladzijde om.

Emmerik, Gerard van. De nieuwe Kratz

‘Maar Julien leeft.’ De eerste zin is meteen een hele sterke. De woorden roepen vragen op die je door laten lezen. Hij leeft wel, en Maikie niet? Weet Julien meer over de dood van Maikie? Zijn ze met elkaar verbonden? Kan de wens van Hildegard Kratz en Julien wel waarheid worden: een gewone zoon, een gewoon leven? Vragen die een lange tijd als zwaarden van Damocles boven het hoofd van de hoofdpersonen hangen.

Het verlangen naar ‘normaal’
De nieuwe Kratz begint met de zestienjarige Julien, wachtend tot zijn ‘nieuwe’ ouders hem komen ophalen. Hij wacht samen met zijn beste vriend Neil, een twintiger die op het eerste gezicht mentaal en qua intelligentie niet helemaal ‘op niveau’ is. Maar ze hebben een hechte band. Vanaf de eerste bladzijde is duidelijk dat Julien iets weet dat verband heeft met de mensen die hem adopteren. Het heeft te maken met de overleden zoon die hij ‘vervangt’. Maar wat het verband precies is, daar blijf je lang naar gissen.

Naar zijn idee is Julien door zijn moeder gedumpt, ‘ingeruild’, omdat ze vrijheid nodig had. Ook ziet hij haar steeds zieker worden, maar het lijkt erop dat ze zelf denkt dat ze ziek is. Wanneer hij haar fysiek ziet aftakelen, denk hij dat dit door haar eigen waanideeën komt. Zijn vader kent hij niet. Hij weet alleen dat hij een ‘viking’ is. Een Noor, Deen of Zweed met een naam die begint met een ‘A’. Het wordt sterk gesuggereerd dat Julien denkt dat Anders Breivik zijn vader is. Hij is getekend door wat hij heeft meegemaakt, beeldt zich mogelijk soms dingen in die er niet zijn en wordt lang heen en weer geslingerd tussen het verlangen naar een nieuwe start en de wens dat zijn moeder hem gewoon komt ophalen.

Dan is er Hildergard Kratz. Ze woont samen met haar man ergens in ‘de rimboe’. Al snel merk je iets krampachtigs en geforceerd in haar en haar wens om alles ‘normaal’ te krijgen. Hun zoon is omgekomen. Op een open dag van het instituut waar Julien en Neil op dat moment verbleven. Hildegard worstelt met gevoel, met haar herinneringen en met het sterke idee dat haar zoon minder van haar hield dan van haar man. Ze vraagt zich ook af of ze mogelijk wat minder van haar zoon Maikie heeft gehouden dan wat ‘hoort’. Ze probeert koste wat kost door te gaan en ervoor te zorgen dat alles ‘normaal’ wordt. Maar kan dat wel?

Weglaten en suggereren
Schijn bedriegt, zowel voor de hoofdpersonen als de voor de lezer. De sfeer is beklemmend, drukkend, het is duidelijk dat iets niet helemaal ‘klopt’ met hoofdpersonen. Iedereen houdt iets achter en vertelt niet alles. En als lezer weet je ook niet alles. Je kijkt door de ogen van Julien en Hildegard, die soms door het verleden of denkpatronen dingen zien, waarvan niet zeker is of ze er ook echt zijn. De twee romanfiguren vertellen ook niet alles, omdat ze allebei lastige herinneringen voor zichzelf wegdrukken. Met als gevolg dat je als lezer moet gissen, afwachten of je eigen voorstelling ervan maakt. Er wordt veel weggelaten, niet verteld en hooguit gesuggereerd. Dat zorgt voor een intrigerende leeservaring.

Er zijn meer voorbeelden van hoe de eerste indruk kan bedriegen en dat er meer achter het geforceerde masker van normaliteit kan zitten. De ogenschijnlijk simpele Neil, die als twintiger nog steeds in het opvanghuis zit, voelt ondertussen haarfijn aan wanneer mensen een masker ophebben. En eigenlijk heeft iedereen in dit verhaal heel lang een masker op. Gewoon doorgaan, normaal doen, dan gaat het vervelende verleden vanzelf weg, toch?

Het einde is verrassend en mede daardoor blijft het verhaal me bij. Ook de beklemmende sfeer blijft bij. Toch duurde het een tijd totdat de karakters en het verhaal me gingen raken. Net zoals Julien omschrijft, voelde het alsof er een soort ‘mist’ om hem heen hing. Ik kon als lezer niet tot de karakters doordringen, ze hielden me op afstand, waardoor ik een tijd ook weinig verbinding met het verhaal had. Het enige gevoel was vervreemding, wat op zichzelf ook interessant is. Desondanks had ik de leeservaring niet willen missen.

Lees ook wat de andere bloggers van dit boek vonden.

De nieuwe Kratz verscheen bij Nieuw Amsterdam

Deze boekbespreking is onderdeel van Een perfecte dag voor literatuur, een leesclub voor bloggers die graag lezen wat onder ‘literatuur’ wordt verstaan. Ik dank hierbij Nieuw Amsterdam en Cathelijne Esser van Een perfecte dag voor literatuur voor dit recensie-exemplaar.

 

Advertenties

Over Yolanda de Haan

Tekstschrijven | Redactie | Literatuurwetenschapper | Cultuurwetenschapper | Taalpurist | Muziek | Theater | Film | Nostalgisch | Schrijft en ontvangt graag brieven | Houdt van taart en Scandinavië
Dit bericht werd geplaatst in Een perfecte dag voor literatuur, Not Just Any Book, Recensie en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s