Het purperen land – Edna Ferber

‘Een herontdekte klassieker uit de wereldliteratuur.’ Zo’n aankondiging roept vragen bij me op (‘Is deze wereldklassieker in de vergetelheid geraakt? Of nooit bekend geworden in Nederland? Hoe komt dat?’) maar maakt me ook gelijk nieuwsgierig. Edna Faber (1885-1968) schreef in 1924 de roman So Big en kreeg er een Pulitzer Prize voor. So Big verhaalt over een jonge Amerikaanse onderwijzeres die terechtkomt in een conservatieve gemeenschap van Hollandse immigranten. Een Amerikaans stukje geschiedenis met een Nederlands tintje dus.

De roman is uitgebracht als Het purperen land in de reeks ‘Internationale Klassiekers’ van uitgeverij Nieuw Amsterdam: een reeks titels die ‘bewezen successen’ zijn ‘en nog helemaal van nu’, aldus de website van de uitgever. Heeft het verhaal inderdaad dat tijdloze de blijvende relevantie van een klassieker?

omslag-het-purperen-land-lr

Je kunt niet weglopen van het leven
In het verhaal staat Selina centraal: een nieuwsgierige jonge en stadse vrouw die naar een Hollandse boerengemeenschap vlakbij Chicago vertrekt. Het moest een tijdelijk avontuur worden, een tussenstop richting een rijk cultureel leven in de stad. Het leven loopt echter anders. Selina wordt verliefd op de boer Pervus DeJong en voor ze het allemaal kan bevatten, is ze met hem getrouwd en hebben ze een zoontje genaamd Dirk. De zoon heeft de koosnaam ‘Zogroot’, waar de originele titel So Big naar verwijst.

Na de dood van Pervus besluit ‘weduwe DeJong’ het heft in eigen handen te nemen. In tegenstelling tot de heersende norm, neemt ze letterlijk de teugels vast en houdt ze met vallen en opstaan de boerderij draaiende. Ze trekt zich niets aan van wat je als vrouw wel of niet ‘hoort’ te doen. Je kunt niet blijven afwachten totdat schoonheid vanzelf naar je toekomt, lijkt Selina te denken. Het leven nemen zoals het is, heeft haar niet gebracht wat ze had gehoopt. Nu is ze vastberaden om haar zoon Dirk alle kansen te geven voor het intellectuele leven dat ze zelf had willen leiden. Maar Dirk heeft andere ideeën bij schoonheid en hoe hij zijn leven wil leiden. Hij vertrekt naar Chicago en verloochent in Selina’s ogen de idealen van kunst en schoonheid.

sobig

Een eerste druk uit 1924

Sterke protagonist
De inspiratie voor Selina DeJong was de Hollandse Antje Paarlberg (1808-1885), een immigrant, weduwe en ‘vastberaden pionier’. Zij stond bekend als ‘Widow Paarlberg’, waarnaar Ferber een knipoog maakt door een weduwe Paarlenberg te introduceren in de roman. De protagonisten in Edna Ferbers romans zijn vaker sterke, pionierende vrouwen. Sterk is Selina absoluut. Ondanks de ellende die het leven een tijd over haar heen gooit, blijft ze een kern van hoop, inventiviteit, doorzettingsvermogen en een speelsheid behouden. Ze verliest nooit haar oog voor schoonheid. Zoals ze, toen ze als jonge vrouw voor het eerst het landschap van kolen zag, het landschap als een Perzische lappendeken van groene agaat en purpersteen beschouwde, zou ze die blik op het leven en de land altijd behouden.

Selina’s kracht en doorzettingsvermogen zorgde ervoor dat ik de eerste helft van het boek bleef doorlezen. Dit heeft zeker niets te maken met de schrijfstijl, het verhaal of de vertaling. Door mijn persoonlijke voorkeur vind ik het niet altijd fijn om over ellende te lezen, of om een verhaal te lezen terwijl je weet dat er nog narigheid aan gaat komen. Een volgende start van een hoofdstuk vervult me niet met veel leeszin: ‘Wat zou het nu fantastisch zijn te kunnen noteren dat Selina de volgende dag een fenomenaal succes boekte […]. In werkelijkheid liep verliep haar dag zo verschrikkelijk, zo rampzalig, dat haast iedere man en zeker iedere vrouw die minder wanhopig en vastbesloten was dan zij, de moed zeker in de schoenen was geschonken.’ Maar ik bleef lezen door Selina’s karakter, haar openheid voor mogelijkheden en haar weigering om bij de pakken neer te zitten. En het doorlezen bleek meer dan de moeite waard.

Belang van de vertaling
De Hollanders spreken in de roman een soort ‘vernederlandst Amerikaans’, waarbij de Nederlandse zinsconstructie nog vaak naar voren komt. Zoiets lijkt mij heel moeilijk te vertalen vanuit het Engels naar het Nederlands. Hoe maak je in het Nederlands zinnen die in het Engels een Nederlandse achtergrond doorschemeren? Vertaler Lisette Graswinckel gaf de uitspraken van de oudere generatie Hollandse immigranten een zinsconstructie die nét niet klopt, om aan te geven dat het Engels niet hun moeder taal is. Bijvoorbeeld ‘Maak u thuis’, ‘Pool hij had u door de voordeur kunnen meenemen’, of ‘Roelf hij werkt op de boerderij’.

De roman zou in alle tijden geschreven kunnen zijn, is nooit ‘ouwelijk’ en zal altijd interessant en relevant blijven. Dat is de verdienste van de schrijfster, maar een goede vertaling draagt hier enorm aan bij.

Zoveel lezers, zoveel meningen
Ben je benieuwd naar andere inzichten? Lees dan vooral wat andere bloggers schreven over dit boek.

Het purperen land verscheen bij uitgeverij Nieuw Amsterdam.

Deze boekbespreking is onderdeel van Een perfecte dag voor literatuur, een leesclub voor bloggers die graag lezen wat onder ‘literatuur’ wordt verstaan. Ik dank hierbij Nieuw Amsterdam en Cathelijne Esser van Een perfecte dag voor literatuur voor dit recensie-exemplaar.

Advertenties

Over Yolanda de Haan

Tekstschrijven | Redactie | Literatuurwetenschapper | Cultuurwetenschapper | Taalpurist | Muziek | Theater | Film | Nostalgisch | Schrijft en ontvangt graag brieven | Houdt van taart en Scandinavië
Dit bericht werd geplaatst in Een perfecte dag voor literatuur, Recensie en getagged met , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op Het purperen land – Edna Ferber

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s